اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )

پيشگفتار 9

يادگار ( در دانش پزشكى و داروسازى ) ( فارسى )

از جمله شهرزورى در نزهة الارواح دربارهء او مىگويد : « جرجانى با تأليفات لطيفهء خود علم پزشكى و ساير علوم را احياء كرد . او مدّتى در خوارزم با اتسز بن محمّد خوارزمشاه در ارتباط بوده و كتابهاى مباركى را تأليف كرده است و از حسن معاشرت و نيكى اخلاق برخوردار بوده است » . جرجانى شاگرد ابن ابى صادق نيشابورى بوده كه او خود علم پزشكى را نزد ابن سينا آموخته بود و گذشته از اين نه تنها از آثار پيشينيان همچون بقراط و جالينوس برخوردار بوده بلكه در آثارش نام دانشمندانى همچون محمّد بن زكريّاى رازى و شيخ الرّئيس ابن سينا و ابو الحسن ترنجى معروف به طبرى و ابو الحسن آذرنجى و احمد بن فرج به چشم مىخورد . كتاب يادگار سيّد اسماعيل جرجانى كه براى نخستين بار چاپ و منتشر مىشود . با وجود حجم كوچك داراى مطالب بسيار مفيد در درمان بيماريهاى گوناگون است چنان كه در آن حدود يك‌صد و بيست بيمارى ياد شده و براى درمان و بهبود آنها حدود يكهزار و هفتصد مادّه داروئى و غذائى پيشنهاد گرديده است . در اهميّت كتاب يادگار همين بس كه نظامى عروضى در كتاب چهار مقاله آنجا كه بيست كتاب را براى مطالعه و خواندن بر استادى مشفق براى پزشكان سفارش مىكند كتاب يادگار را همپايهء فصول بقراط و مسائل حنين بن اسحق و ذخيرهء ثابت بن قرّه و كتابهاى شانزده‌گانه جالينوس ياد مىكند و آن را با دائرةالمعارف‌هاى طبّى همچون كامل الصّناعة و حاوى و قانون در يك